Neologizmy i neosemantyzmy w sporcie

słownictwo sportowe surfing kitesurfing

Dziś chciałabym poruszyć temat, który był bohaterem mojej pracy magisterskiej, czyli surfing, a dokładnie „Sporty ekstremalne, jako nowy styl życia”. Ujrzał on światło dzienne, ze względu na osobiste doświadczenia i wieloletnią pasję mojej rodziny. Postanowiłam zająć się nim pod kątem językowym. Interesującym wydało mi się słownictwo sportowe, jakim posługują się określone grupy środowiskowe, a także co ma wpływ na jego powstanie. Tutaj opiszę tylko ciekawy fragment tej analizy, czyli neologizmy i neosemantyzmy, dzięki którym warto zastanowić się czy język osób uprawiających sporty wodne różni się od języka ojczystego?

Neologizmy, czyli nowe wyrazy

Neologizm to nowy element językowy wprowadzony do systemu. Nie wszystkie neologizmy wchodzą jednak na stałe do języka. Norma językowa za uzasadnione uznaje tylko te, które nazywają nowe przedmioty czy nowe pojęcia. Neologizmy bardzo często pełnią funkcję nominatywną dla nowych zjawisk, ale bywa i tak, że powstają po to, aby wyrazić emocje użytkowników. Takie zjawisko jest bardzo często spotykane w sporcie.

Wraz z przejściem wyrazu z odmian jednego typu do odmian typu drugiego zmienia się również funkcja wędrującego wyrazu. Analiza językowa, jedynie pod względem stopnia innowacji nie jest prosta. Pojęcie neologizmu badane w praktyce jest dość trudne, ponieważ obejmuje on zakres bardzo różnych zjawisk. Jest to widoczne przy analizie socjolektu sportowego.

Klasyfikacja zależy od tego jaką one odgrywają w systemie języka :

  1. Neologizmy nominatywne: nazywają pojęcia nowe lub werbalnie jeszcze nie oznaczone.
  2. Neologizmy stylistyczne: nazywają pojęcie znane, posiadają synonimiczne odpowiedniki w zasobie leksykalnym:
    a) neologizmy o funkcji uwydatniającej: wynikają z potrzeb ekonomii języka,
    b) neologizmy o funkcji ekspresywnej: modyfikacyjne, aluzyjne, uzupełniające.

Przykłady neologizmów w sporcie:

Miejsc – ówka – miejsce idealne do uprawiania sportu.

Lift – ować – (z ang. lift – winda) – określenie ciągu latawca ku górze lub nagłego podcięcia tyłu deski.

prze – żaglowanie – przesadzić z żaglowaniem; użycie zbyt dużego latawca w stosunku do wiatru.

po – hals – ować – od hals – kierunek pływania względem wiatru, popływać względem kierunku wiatru.

wy – lajt – owany – ( z ang. light – lekki) – taki, który jest zrelaksowany, czuje się swobodnie.

neopren – ówka – część oprzyrządowania, pianka zrobiona z neoprenu

Warto podkreślić, że neologizmy, w socjolekcie surferów, wykorzystują różnorodność typów słowotwórczych i dużą dowolność w łączeniu ich elementów, tworząc bardzo ciekawe formy językowe.

Nesemantyzmy, czyli wyrazy o nowym znaczeniu

Sposobem na wzbogacenie języka jest kształtowanie nowych wartości językowych w obrębie jednostek już używanych w naszym systemie leksykalnym. Zróżnicowanie odcieni znaczeniowych i stylistycznych wśród sportowych neologizmów semantycznych może być wyjątkowo duże. Od gwarowo – żargonowych wyrazów o zabarwieniu emocjonalnym i ekspresyjnym poprzez potoczne niesterminologizowane określenia, aż do ściśle sprecyzowanych, naukowo spreparowanych terminów.

Dlatego też badając je we wspomnianej pracy, wzięłam pod uwagę słownikowe znaczenie wyrazów, które posłużyły za podstawę ich stworzenia. Głównym źródłem neosemantyzmów jest w socjolekcie polszczyzna ogólna i kolokwializmy. Odnaleźć je można na polach odnoszących się do profesjonalnej działalności grupy. Przedstawione poniżej leksemy, nawiązują najczęściej do cech lub podobieństw fizycznych innych przedmiotów.

W socjolekcie sportowym neosemantyzmy daje się sprowadzić do kilku typów:

  1. Tłem jest najczęściej podobieństwo cech fizycznych, np. kształt.
  2. Podstawą do przeniesienia nazw mogą być również cechy psychiczne człowieka – jego sposób bycia, zachowania się, zdolności.
  3. Odrębny typ zmian znaczeniowych reprezentują wypadki przenoszenia nazw wskutek podobieństwa funkcji desygnatów.

Przykłady neosemantyzmów sportowych:

trapez – pas, trzymający ciało podczas pływania na kite / figura geometryczna.

mutant – deska łącząca cechy desek symetrycznych oraz desek kierunkowych / osobnik, w którego materiale genetycznym zaszła jakakolwiek trwała zmiana.

dziób – wyraz z socjolektu żeglarskiego – przednia część statku / wydłużona przednia część głowy ptaka.

bar – długa uprząż, służąca do trzymania i kierowania kitem / zakład gastronomiczny / bufet , przy którym spożywa się posiłki i napoje na stojąco lub na siedząco na wysokich stołkach.

ucho– końce, na których umieszczone są końcówki linek / narząd słuchu.

surferski zenit – punkt okna wiatrowego, znajdujący się idealnie nad głową surfera / najwyższy stopień intensywności, nasilenia czegoś.

U podstaw zmian znaczeniowych towarzyszących powstaniu neosemantyzmów sportowych leży zjawisko specjalnego rozumienia wyrazu, tzw. konkretyzacji. Polega ono na tym, że niektóre jednostki słownikowo zastosowane w specjalnych warunkach (kontekście), w nowym środowisku leksykalnym konkretyzują dotychczasowe znaczenie w nowych użyciach, odnoszących się do specjalnej dziedziny życia.

Jak kształtuje się mowa sportowa?

Analizując powyższe przykłady nasuwa się jedno spostrzeżenie. Nazwach sportowych dominują neologizmy będące wynikiem modyfikacji znaczeniowej. Socjolekty czerpią ze wszystkich odmian polszczyzny. Głównym źródłem sportowych neologizmów jest leksyka mowy potocznej. Różnorodność typów słowotwórczych oraz znaczna dowolność w wykorzystywaniu elementów językowych w procesie tworzenia neologizmów nasuwa pewne analogie między słowotwórstwem slangowym a poetyckim. Wspólnym czynnikiem jest tu traktowanie słowa jako środka ekspresji.

Źródło: S. Grabias, Język w zachowaniach społecznych, J. Ożdżyński, Polskie współczesne słownictwo sportowe i S.Grabias, Język w zachowaniach społecznych.


Ważne! Powyższy tekst pochodzi z mojej pracy magisterskiej, dlatego objęty jest prawem autorskim i podlega ochronie na mocy „Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych”. Kopiowanie, przetwarzanie, rozpowszechnianie tych materiałów w całości lub w części bez zgody autora jest zabronione.

Zobacz podobne posty

1 komentarz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *