Młoda Polska w literaturze

epoka-mloda-polska-modernizm-w-literaturze

Okres Młodej Polski to mój ulubiony czas w literaturze polskiej. Na studiach zakochałam się w modernizmie i również teraz od czasu do czasu sięgam po lektury z tej epoki. Czym charakteryzowała się twórczość młodopolska? Jakie idee jej przyświecały oraz których autorów zaliczamy do tego okresu, dowiesz się z poniższego wpisu.

Młoda Polska – nazwa i ramy czasowe

Na początku warto określić ramy czasowe Młodej Polski. Za jej początek przyjęto datę 1891 r. W tym roku swoje pierwsze wydanie miał tom poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Natomiast za koniec przyjęto rok 1918 r., czyli rok odzyskania przez Polskę niepodległości.

W odniesieniu do tego okresu w literaturze możemy usłyszeć kilka nazw. Najczęściej jest to Młoda Polska. Określenie to pochodzi od tytułu programowych artykułów Artura Górskiego, opublikowanych w „Życiu” w 1898 r, będących manifestem ideowo-artystycznym młodego pokolenia. Młodzi twórcy pragnęli odrodzić Polskę poprzez kontynuację ideologii romantyzmu oraz stworzenie nowych norm w nawiązaniu właśnie do mickiewiczowskiej epoki. Z tych względów powstała druga nazwa, czyli neoromantyzm. Innym, ale równie częstym określeniem jest modernizm, podkreślający współczesność i nowoczesność epoki wobec poprzedniej. Rzadziej używa się nazwy symbolizm w odniesieniu do Młodej Polski, ponieważ odnosi się nie tyle do cech całego okresu, ile raczej do głównego nurtu w sztuce młodopolskiej.

Młodopolskie idee i kierunki artystyczne

Dekadentyzm to życiowa postawa, dla której ważne było przeświadczenie o zbliżającym się schyłku, nieuchronnej katastrofie kulturowej i cywilizacyjnej, o upadku wartości etycznych. Dekadenci pogrążali się w rozpaczy i bólu egzystencjalnym. Jedyną ucieczką stanowiły narkotyki, alkohol oraz erotyka.

Symbolizm polegał na zerwaniu z pozytywistycznym realizmem. Symbole użyte w utworach miały pokazać metafizyczne prawdy. Zadaniem sztuki powinno być odzwierciedlenie owej głębszej, duchowej czy metafizycznej.

Impresjonizm stał się niezwykle popularny w tej epoce. Dzieło sztuki miało przede wszystkim przedstawiać subiektywne odczucia artysty i chwytać chwilę. Dzięki niemu do poezji wtargnęły wrażenia zmysłowe, zapachy, barwy, muzyka i przeżycia psychiczne.

Ciekawi autorzy Młodej Polski

Gabriela Zapolska – Buntowniczka, która porzuciła swoje korzenie, by tworzyć. Autorka naturalistycznych dramatów, w których wytykała obłudę. Dzięki utworze „Moralność Pan Dulskiej” przyjęło się określenie dulszczyzna, czyli zakłamanie, obłudę i dbanie wyłącznie o pozory – postawy uważane za typowe dla mieszczaństwa.

Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Czołowy poeta i amant Młodej Polski. Gardził cyganerią artystyczną, więc zamiast pić absynt z Przybyszewskim, wolał podróżować w góry. Lubił romanse, polował na posagi, ponieważ uwielbiał pławić się w luksusie, jednak ze względu na nieślubne dziecko, nigdy się nie ożenił. Utwór epoki: „Eviva l’arte!

Stanisław Wyspiański – Uchodził za zarozumialca, dziwaka i niewdzięcznika. Najpopularniejszy utwór autora w tym okresie to „Wesele„.

Stanisław Przybyszewski – Szokował osobowością, a nie wartością dzieł (można wyróżnić „Śnieg„). Z pewnością był znaną osobowością epoki, należał do bohemy, pasjonowała go magia średniowiecza, satanizm, gotyk, ludzka psychika nerwic i obłęd. Miał romans z pisarką Dagny Juel, która to była uważana za ideał epoki.

Władysław Reymont – Laureat literackiej Nagrody Nobla za „Chłopów„, które zostały przełożone na 27 języków.

Stefan Żeromski – Twórca powieści młodopolskiej – panowała tendencja do pisania naturalnego, naśladującego mowę oraz przedstawienia w powieści chwili, wizji, snu.

Literatura Młodej Polski – czy warto po nią sięgać?

Młoda Polska to bardzo interesująca epoka pełna metafor, symbolizmu oraz nowoczesnych idei. Warto pamiętać, że artyści mieli poczucie niepewności nadchodzącego końca („Śnieg” Przybyszewski, „Próchno” Berent), wszechogarniający fałsz i obłuda („Moralność Pani Dulskiej„, „Ich czworo„), przygnębiała ich proza życia. Życie dla nich było pasmem cierpień.

„Eviva l’arte! Duma naszym bogiem,

Sława nam słońcem, nam, królom bez ziemi!

Możemy z głodu skonać gdzieś pod progiem,

Ale jak orły z skrzydły złamanemi —

Więc naprzód! Cóż jest prócz sławy co warte?

Eviva l’arte!”

Z drugiej strony chcieli coś zmienić, zmienić myślenie z poprzedniej epoki, stąd myśli niepodległościowe. Jak widać nie były to łatwe czasy, których atmosferę można poczuć w młodopolskich utworach, jak „Wesele” Wyspiańskiego – będącym syntezą podstawowych problemów współczesnego życia narodowego. Warto w tym utworze zwrócić uwagę na ogrom symboli, jak złoty róg czy chocholi taniec. Oczywiście nie powstawały same smutne treści. Ja z całego serca polecam moją ulubioną Gabrielę Zapolską, o której pisałam tutaj. W swojej twórczości podejmowała tematykę ludzkiej obłudy moralnej, krytykując dwulicowość i cynizm.

Mam nadzieję, że ten wpis zainspiruje Was do zagłębienia się w literaturę tego okresu, a także przyda się zdającym w tym roku maturę. Trzymam kciuki!


Lista lektur młodopolskich na kierunku filologia polska – tutaj.

Źródło: Literatura Młodej Polski – T. Weiss

Zobacz podobne posty

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *